دريافته باشند كه مىتوانستند مسائل خاصّى را طرد وبه جاى آنها مسايلى ديگر مطرح سازند ، ويا توجه كنند كه اصلاح وتنقيح برخى از اين مسائل لازم باشد . ليكن ما در ابتداى امر مطالب وگفته‌هاى آنان را به آسانى دريافتيم . البتّه دور از حقيقت نيست كه از راه غير يوناني نيز علومى به ما رسيده باشد كه در فهم اين مسائل كمك كرده باشد ودر آن زمان كه اشتغال به خواندن علوم يونانيان ورزيديم بسيار جوان ودر بهار عمر خود بوديم وبه توفيق الهى دريافتيم آنچه كه ديگران از فهم آن قاصرند . وما در مدّت اندك وكوتاهى به واسطهء تفطّن خاصّ فرا گرفتيم علومى را كه از يونانيان به ما به ارث رسيده بود وسپس همهء آنها را با بخشي از علم كه منطق ناميده شده است مقابله وتطبيق كرديم . والبتّه بعيد نيست كه نام آن علم [ منطق ] نزد مشرقيّين چيزى ديگر باشد غير از منطق . وآنچه فرا گرفتيم حرف حرف با بخش منطق مقابله كرديم وواقف شديم بر آنچه مطابق بود وآنچه مطابق نبود ، وهر امرى را آن طور كه هست مورد توجه قرار داديم تا آنچه حقّ بود آشكار وآنچه باطل بود نيز آشكار شد . وچون كساني كه اشتغال به آن علوم دارند بسيار شيفته ومتمايل به مشّائيان از يونانيانند ، خوش نداشتيم كه اختلاف وجدايى حاصل شود وبا عقايد ونظريّات جمهور مخالفت كنيم . از اين جهت به آنها گرويديم واز مشّائيان حمايت كرديم وتعصّب ورزيديم زيرا بين همهء فرق ، آنها بيشتر شايسته هستند كه به آنها تعصّب ورزيده شود . وتكميل كرديم آنچه را آنان اراده كرده بودند لكن در آن قاصر بودند وادراك آنها بدان نرسيده بود . وچشم پوشيديم از خطاها واشتباهات آنها وبراي اشتباهات آنها وجهي ومخرجى ومحملى قرار داديم وحال آنكه خود به اشتباهات وگمراهيهايى كه در مطالب آنها بود واقف وشاعر بوديم . واگر در موردى هم با آنها آشكارا مخالفت ورزيديم در موردى بوده است كه قابل تحمّل وصبر نبود ، والّا در أغلب موارد چشم پوشى كرديم ودر حجاب تغافل آن را پنهان ساختيم . من جمله از اين جهت نخواستيم با آنها مخالفت ورزيم كه خوش نداشتيم جهّال واقف شوند بر نادرستى افكارشان واختلاف آنها با مطالب مشهور كه شكّى در